Verband tussen stress en lichamelijke klachten

Stressgerelateerde klachten zijn steeds vaker oorzaak van ziekteverzuim. Er is een sterk verband tussen stress en lichamelijke klachten als spierspanning, krampen, spierzwakte, maag- en darmproblemen, hoofdpijn etc.  Stress is in eerste instantie een reactie in de hersenen. De hersenen zorgen in geval van stress voor allerlei ingrijpende lichamelijke veranderingen. Lichamelijke klachten door stress zijn dus wel echt. Een arts die het gooit op stress zegt ook niet dat je je aanstelt; hij zegt daarmee alleen dat je geen lichamelijke afwijking hebt. Geen ontsteking, geen verkeerd functionerende organen of andere ziekten. Toch kan de diagnose soms vreemd overkomen. Je kunt namelijk ook lichamelijke klachten door stress hebben zonder dat je het gevoel hebt dat je gestresst bent.

Stress begint dus in de hersenen, als reactie op een stressvolle gebeurtenis.

Dat kan zijn een ongeluk of een traumatische gebeurtenis, maar dat kan ook een te grote stapel werk zijn, ruzie met mensen die belangrijk voor je zijn of zoveel verplichtingen dat je het gevoel hebt dat je de controle verliest. De hersenen reageren op al die soorten stress op dezelfde manier: zorgen dat je lichaam in opperste staat van paraatheid is, zodat je kunt vechten of vluchten, zodat je je leven kunt redden.

Een nuttige reactie op stress

als je met reëel gevaar te maken hebt: een vijand of roofdier bijvoorbeeld. Maar ook als je geen fysieke inspanning hoeft te leveren, reageren je hersenen op die manier op stress. Als de hersenen zich bewust worden van de stressprikkel, produceren ze direct adrenaline. Dat zorgt ervoor dat je hartslag toeneemt, de ademhaling sneller wordt en de spieren zich aanspannen. Als de stress voorbij is, is de adrenaline ook zo weer weg; je lichaam ontspant weer.

Adrealine

Als de stress langer duurt, zorgt adrenaline ervoor dat de bijnieren cortisol gaan maken, het stresshormoon. Die heeft nog veel meer effecten op het lichaam: de stofwisseling en de hoeveelheid glucose in het bloed stijgen, zodat de spieren genoeg energie beschikbaar hebben voor beweging. Ook worden onze hersenen alerter, slaat het geheugen opeens alles op wat er gebeurt en staan je zintuigen volledig op scherp.

Ook deze stressreactie is heel normaal en niet direct ongezond: je lichaam kan best een tijdlang onder hoge druk functioneren. Maar er moet ook een periode komen om weer bij te komen. Om de voorraden in het lichaam aan te vullen en om de spieren te laten herstellen van de grote inspanning.

Als stress aanhoud

Ook de hersenen hebben behoefte aan rust, ook die kunnen niet constant op volle toeren werken. Als de stress dus te lang aanhoudt, kan je lichamelijke problemen ondervinden. Je hersenen en zintuigen blijven actief waardoor je last krijgt van hoofdpijn en slapeloosheid; de spieren ontspannen niet, verzuren en gaan pijn doen; het maag-darmkanaal wordt onderdrukt omdat het energie kost om voedsel te verteren, waardoor je maag- en darmklachten kunt krijgen ect.

Chronische stress is dus iets wat in de hersenen begint – die produceren de adrenaline –  maar wat wel degelijk ook allerlei lichamelijke reacties met zich meebrengt.

Hoe slecht is stress voor jou?stress (1)

Het antwoord is eenvoudig: stress kan levensgevaarlijk zijn, voor iedereen. Dat zegt niet dat stress altijd direct heel ongezond is. Maar als je te vaak en te lang stress ervaart en er niet goed mee om weet te gaan, kan stress veel schade aanrichten, zowel lichamelijk als mentaal.

Het gevaar van chronische stress

Het probleem is veel groter dan alleen maar slecht slapen en moeilijk ontspannen. De stressreactie zorgt er immers ook voor dat het specifieke afweersysteem onderdrukt wordt, net als de spijsvertering. Gevolg: je krijgt te weinig voedingsstoffen binnen en je lichaam vecht te weinig tegen ziekteverwekkers. Bovendien heb je een constant verhoogde hartslag, wat slecht is voor je hart en bloedvaten. De niet-specifieke afweer zorgt voor een ontstekingsreactie. Door al deze dingen kan langdurige stress grote lichamelijke problemen veroorzaken, wat we kennen als een burn-out. Je lichaam raakt letterlijk opgebrand, uitgeput. Niet voor niets geven mensen met een burn-out vaak aan dat ze het gevoel hebben een marathon te hebben gelopen, terwijl ze in de praktijk vooral achter hun bureau hebben gezeten.

Stressklachten oplossen

Hoe kom je dan van die lichamelijke klachten door stress af? Het simpele antwoord is: het lichaam rust geven, zorgen dat de veroorzaker van de stress verdwijnt. Dat is vaak echter gemakkelijker gezegd dan gedaan. Het kan echter wel helpen om voor jezelf na te gaan waar de stress vandaan komt, juist als je niet bewust last hebt van stress. Wat zou er de oorzaak van kunnen zijn? Heb je een te hoge werkdruk? Vraag je dan eens af of hoe je die werkdruk kan verlagen. Ga in gesprek met je leidinggevende. Ook in geval van ruzie op de werkvloer of in de persoonlijke sfeer, is het heel goed om na te gaan hoe je die problemen kunt oplossen.

Maar ook als je de oorzaak van de stress niet direct kunt wegnemen, kun je wel iets doen: ontspanningsoefeningen, ontspanningsmassages, meer rust proberen in te bouwen. Zorgen dat je leert om je lichaam en geest af en toe tot rust te brengen, zodat je weer kunt slapen en je lichaam zich kan herstellen. Met zowel het achterhalen en bestrijden van de oorzaak als met het leren ontspannen, kan een stresscounselor je goed helpen. Je hoeft het niet alleen te doen. Op die manier kun je zowel je geest als je lichaam helpen herstellen.

 De gevolgen beperken

Chronische stress is dus daadwerkelijk slecht voor je. Het makkelijkste advies is dan ook: vermijd alle stress. In de praktijk is dat echter niet eenvoudig. Je kunt stressvolle situaties niet altijd ontlopen en ook niet in één keer oplossen. Hoewel je daar wel naar moet streven, kun je ondertussen ook andere dingen doen om de stressreactie van je lichaam te beperken.

De sleutel zit in ontspanning en plezier. Als je zoekt naar dingen die je leuk vindt, als je dingen eet die je lekker vindt, met leuke mensen omgaat en veel beweegt, maken je hersenen stoffen aan die je een geluksgevoel geven. Je voelt je daardoor niet alleen even beter, waardoor je ook even de stress vergeet, die stoffen remmen ook direct de gevolgen van het stresshormoon. Je kunt door voldoende geluksstoffen dus het effect van de stress op je lichaam in ieder geval tijdelijk remmen, zodat je afweer en spijsvertering goed op gang kunnen komen en je hart weer kan herstellen. Zulke geluksmomenten kunnen een goed tegenwicht bieden aan de stressmomenten. Als het lichaam tussen de stress door voldoende herstelmogelijkheden krijgt, neemt het gevaar van stress voor je gezondheid al een heel stuk af.

Effecten van massage op stress

Langdurige stress is schadelijk voor het lichaam. Massage heeft daarop een positief effect en dus een nuttige therapie zijn voor mensen met stressklachten. Hoewel wetenschappelijk onderzoeken niet allemaal eenduidig zijn en elkaar soms tegenspreken, zijn er toch verschillende effecten van massage op stress aan te wijzen.

1. Vermindering cortisol

Sommige onderzoeken laten zien dat massage de hoeveelheid cortisol in het bloed kan laten afnemen. Omdat dit hormoon een belangrijke rol speelt bij de langetermijneffecten van stress, zoals de afname van het immuunsysteem en een constante hoge bloeddruk. De afname van cortisol is werd bevestigd bij een onderzoek naar Zweedse massage: daarbij bleek niet alleen de hoeveelheid cortisol in het bloed te zijn afgenomen, maar ook was er een duidelijke toename van afweercellen.

2.Tegenwicht

Een tweede effect van massage is dat het zorgt voor stoffen die tegenwicht bieden aan de schadelijke effecten van cortisol, het stresshormoon. Dat gebeurt onder andere doordat bij massage het hormoon oxytocine wordt aangemaakt, beter bekend als het knuffelhormoon. Dit hormoon maakt het lichaam aan in reactie op aanraking. Dit hormoon heeft precies het tegenovergestelde effect als cortisol: het verlaagt de hartslag en bloeddruk, de spieren ontspannen terwijl de doorbloeding in andere organen toeneemt, waardoor ook de spijsvertering – die door cortisol sterk wordt onderdrukt – weer goed op gang komt. Oxytocine verhoogt ook de pijndrempels en remt angst. Zo worden ook de psychische problemen bij stress, die vaak voor een toename in stress zorgen, geremd. Zo kan massage helpen om uit de negatieve spiraal van chronische stress te komen.

Bij regelmatige massage blijkt het positieve effect dat hierboven beschreven is, weken aan kan houden.

3. Rust en ontspanning

Niet alleen oxytocine zorgt ervoor dat massage helpt tegen stress. Ook het feit dat je bij een massage even niets anders aan je hoofd hoeft te hebben. Bij ontspanning en het doen van dingen die je fijn vindt, maak je geluksstoffen in je hersenen aan, zoals dopamine en endorfine. Ook die stoffen doen de effecten van cortisol (deels) teniet. Die stoffen komen overigens niet alleen vrij tijdens een massage, maar ook bij andere ontspannende bezigheden: sporten, lekker eten of zomaar buiten zitten genieten van een glas wijn. Het lijkt juist in tijden van stress tijdverspilling. Maar de effecten die ontspanning heeft op het lichaam zijn uiteindelijk winst: de gevolgen van stress nemen even af, waardoor je weer helderder kunt denken en je lichaam weer beter functioneert.

 Massage en stress

Kortom, massage helpt op verschillende manieren stress te verminderen. Allereerst door ontspanning te bieden, maar ook doordat massage de aanmaak stimuleert van stoffen die precies het tegenovergestelde effect hebben als stress!

Reacties zijn uitgeschakeld.